Η επιστροφή του τσάμπα

Πριν από μερικές ημέρες, ο Νίκος Ανδρουλάκης εξήγγειλε τσάμπα εισιτήρια στις αστικές συγκοινωνίες για τις νεαρές ηλικίες – και βέβαια δεν με εξέπληξε η ρελάνς που στο καπάκι έκανε ο Αλέξης Τσίπρας, ο οποίος υπόσχεται τσάμπα συγκοινωνίες σε όλους τους Ελληνες· θα πληρώνουν μόνο οι τουρίστες. Η ιαχή «Μόνο για Ελληνες» είναι μια πολυφορεμένη στον αντισυστημικό λαϊκισμό φράση – το στρατόπεδο του Τσίπρα την αποστρεφόταν, ως ριζοσπαστική ακροδεξιά, αλλά όπως φαίνεται αριστίνδην, ο αρχηγός έχει αλλάξει, όπως έλεγε κάπου τελευταία.

Για μεν τον Τσίπρα δεν αμφέβαλλα ότι θα άρχιζε εκ νέου την ακοστολόγητη παροχολογία (οι ακοστολόγητες παροχές είναι η σημερινή εκδοχή του «λεφτά υπάρχουν»), ζητώντας ακόμα μια ευκαιρία. Αλλά η ευκολία με την οποία ο Ανδρουλάκης πατάει τις πεπονόφλουδες με έχει συναρπάσει. Ο άνθρωπος αυτός, με την επανεμφάνιση του Τσίπρα στο προσκήνιο, έτσι αγέλαστος και γκαφατζής που συνεχίζει, μοιάζει με Μπάστερ Κίτον της πολιτικής – με μόνη διαφορά ότι ο Μπάστερ Κίτον, με τα παθήματά του, γινόταν συμπαθής. Ισως επειδή ο Μπάστερ Κίτον έπαιρνε στις πλάτες του τα βάσανά του, δεν τα μετακύλιε στον κόσμο.

Η ουσία πάντως είναι ότι στο θέμα των συγκοινωνιών όλοι προσπαθούν να εντυπωσιάσουν – ενώ στην πράξη ζήτημα να έχουν ανεβεί μια φορά σε αστικό λεωφορείο. Το ίδιο και μερικοί διανοούμενοι που έσπευσαν να υπερασπιστούν το τσάμπα, επειδή το εφαρμόζουν κι άλλοι, αλλού.

Καταρχάς, ας μάθει κυρίως ο Νίκος Ανδρουλάκης ότι οι νέοι κάτω των 24, στην πλειονότητά τους, δεν πληρώνουν εισιτήριο – ιδίως στα λεωφορεία, ακόμα και σήμερα· ο έλεγχος το μεγαλύτερο διάστημα της ημέρας είναι πρακτικά αδύνατος.

Βεβαίως, το τσάμπα, ως ριζοσπαστική προοδευτική στάση, άρχισε να παίρνει ιδεολογικά χαρακτηριστικά αμέσως μετά την έναρξη λειτουργίας του μετρό, οπότε και βελτιώθηκαν ουσιαστικά οι μετακινήσεις μας. Στην αρχή, φτιάχτηκε ένα κίνημα που μάθαινε ότι είναι προοδευτικό να δίνουν όσοι βγαίνουν το (πάμφθηνο) εισιτήριο, που δεν είχε λήξει η διάρκειά του, σε όσους μπαίνουν, χονδρικά επειδή «ό,τι είναι δημόσιο είναι δικό μας». Στη συνέχεια, το κίνημα υπέρ του τσάμπα έγινε βίαιο, έπειτα από ένα δυστύχημα σε τρόλεϊ: ένας νεαρός πήδηξε, ενώ το τρόλεϊ ήταν εν κινήσει, για να αποφύγει τον έλεγχο, και σκοτώθηκε.

Διαμιάς, οι τοίχοι γέμισαν με το σύνθημα «Σκότωσε έναν ελεγκτή», και το κίνημα του τσάμπα στις συγκοινωνίες πλαισίωσε τους «Δεν πληρώνω» οι οποίοι φέσωναν τα διόδια. Οι ταραξίες, εκείνοι, έσπαζαν τα ακυρωτικά μηχανήματα στους σταθμούς, μετατρέποντας το τσάμπα από λούμπεν αντικοινωνική συμπεριφορά σε διεκδίκηση. Το αποτέλεσμα το είδαμε γρήγορα: με μειωμένα έσοδα, οι συγκοινωνίες άρχισαν να γίνονται χειρότερες. Το μετρό, που τα καλοκαίρια, τα πρώτα χρόνια, περνούσε ανά τρία με τέσσερα λεπτά, έφτασε τα χρόνια του Τσίπρα, τα καλοκαίρια, να περνάει ανά είκοσι λεπτά. Τα λεωφορεία επίσης αραίωσαν, αφού ήταν παλιά και έβγαζαν συνέχεια βλάβες.

Αυτά έφερε στη ζωή μας το τσάμπα. Η τραγική κατάσταση των συγκοινωνιών μάλιστα συνεχίστηκε, έως πρόσφατα. Στην κυβέρνηση κατάλαβαν το έλλειμμα της καλής συγκοινωνίας, γι’ αυτό επένδυσαν στη βελτίωσή της – έτσι ανανεώθηκε ο στόλος των (ηλεκτρικών, ως επί το πλείστον) λεωφορείων και μειώθηκαν οι χρόνοι, δρομολογήθηκε η ανακατασκευή συρμών του ηλεκτρικού, ενώ αναμένεται μια μεγάλη επένδυση στο μετρό.

Αλλά, επειδή όλα αυτά τείνουν να αναστρέψουν μια προβληματική πτυχή της λαϊκής καθημερινότητας, και για την Αριστερά «η κανονικότητα δεν είναι ευκαιρία», επέστρεψε η απειλή του ξεχαρβαλώματος. Από τον μετρ του ξεχαρβαλώματος της προηγούμενης δεκαετίας – και, δυστυχώς, από έναν πολιτικό που είχε πιστέψει ότι μπορούσε να είναι ο αντικαταστάτης του.

Το Ζάππειο είναι ένας υπέροχος δημόσιος χώρος στην Αθήνα, κυρίως για περιπάτους – ημερήσιους, όταν η θερμοκρασία το επιτρέπει, και ασφαλώς βραδινούς. Ησυχος, καθαρός και ασφαλής. Επειδή δεν έχουμε τέτοιους χώρους, θα έπρεπε να φροντίζει γι’ αυτόν η Επιτροπή Ολυμπίων και Ζαππείου Κληροδοτήματος, και μαζί της όσοι δημόσιοι φορείς εμπλέκονται στη συντήρηση και την καθαριότητά του. Η Αθήνα δεν μπορεί να είναι μονίμως ένας τόπος νευρώσεων και άγχους. Είναι απαραίτητοι οι χώροι χωρίς μουσική, χωρίς θορύβους, οι χώροι που επιτρέπουν την ανάδειξη της ανθρώπινης κλίμακας της ζωής μας, οι χώροι που δεν είναι μόνο για τουρίστες, αλλά και για τους ανθρώπους που ζουν εδώ. Αυτό έπρεπε πρωτίστως να το σκεφτούν οι υπεύθυνοι πριν κατασκευάσουν λυόμενο, μεγάλων διαστάσεων θέατρο, που θα έπνιγε τη νότια πλευρά του Ζαππείου. Ορθώς διαμαρτυρήθηκαν όσοι αγαπούν την πόλη και δεν έχουν χάσει το μυαλό τους.

Και τώρα που ξεστήνεται το λυόμενο, έχει έρθει η ώρα και για το δρομάκι πίσω από το Ζάππειο Μέγαρο που ατύπως έχει μετατραπεί σε δωρεάν πάρκινγκ. Απ’ όσο ξέρω, η χρήση αυτή είναι παράνομη και καταχρηστική. Κι αν δεν καταλαβαίνουν τις υποχρεώσεις τους οι αρμόδιοι της Επιτροπής, υπάρχουν και οι αρμόδιοι της πολιτείας, για να τους το θυμίζουν. Υπάρχουν;