Δεξιά στροφή

Τα έχει πει ο Γέιτς πριν από εκατό τόσα χρόνια. Και σε ανύποπτο χρόνο.

«Τα πάντα γίνονται κομμάτια, το κέντρο δεν αντέχει / Ωμή αναρχία λύθηκε στην οικουμένη /… /

Η τελετή της αθωότητας πνίγεται / Οι καλύτεροι χωρίς πεποίθηση, ενώ οι χειρότεροι / Είναι γεμάτοι από την ένταση του πάθους» (Ουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς, «Η Δευτέρα Παρουσία», 1920, μετάφραση Γιώργου Σεφέρη).

Θα πρέπει να το αποδεχτούμε. Η κεντρώα εποχή που διασφάλισε τη δημοκρατία και την ισορροπημένη ευημερία στην Ευρώπη μετά τον πόλεμο μάλλον ολοκληρώνεται και η «δεξιά στροφή» είναι ορατή παντού κι από παντού. «Το κέντρο δεν αντέχει».

Στη Γερμανία όπου τα κεντρώα κόμματα (Χριστιανοδημοκράτες και Σοσιαλδημοκράτες) του «γερμανικού θαύματος» συρρικνώνονται προς όφελος ενός φιλορωσικού ακροδεξιού σχηματισμού.

Θα δούμε αν και πόσο θα αντέξουν στην κυβέρνηση. Θυμίζω ότι οι επόμενες εκλογές είναι τον Φεβρουάριο 2029 κι έχουμε πολύ δρόμο ακόμη.

Στη Γαλλία όπου θα πρέπει να συμβούν πολλά για να αποφύγουν την επικράτηση του κόμματος της Λε Πεν στην προεδρική εκλογή και στις βουλευτικές που θα ακολουθήσουν (Απρίλιος – Ιούνιος 2027).

«Ο Απρίλης είναι ο μήνας ο σκληρός», μονολογούσε κι ο Τ.Σ. Ελιοτ στην «Ερημη χώρα» (1923).

Τα προγνωστικά είναι παρόμοια για την Ισπανία και την Ιταλία, όπου η Μελόνι κυβερνάει ήδη και πιθανότατα θα επανεκλεγεί.

Χλωμή εξαίρεση αποτελεί η οριακή επικράτηση ενός κεντροαριστερού συνασπισμού στη Σουηδία.

Και γι΄ αυτό μοιάζει όλο και περισσότερο με αποστολή αυτοκτονίας ή απλό παραλήρημα να προκρίνει κανείς μια «προοδευτική διακυβέρνηση» στο σύντομο μέλλον από κάποιον αδιευκρίνιστο συνδυασμό πολιτικών δυνάμεων στην Ελλάδα.

Μια νησίδα δηλαδή αυτοσχέδιου αριστερόστροφου σορολόπ σε έναν δεξιό ωκεανό!

Προφανώς κανείς δεν υποχρεώνεται στην Ευρώπη να βαδίζει στα χνάρια του γείτονα. Ούτε υπάρχει καμία δέσμευση να κάνουν όλες οι χώρες το ίδιο.

Η ίδια η ιδέα της Ευρωπαϊκής Ενωσης στηρίζεται στη συνύπαρξη διαφορετικών εθνών και ιδεολογιών.

Από την άλλη βεβαίως κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει τα νέα δεδομένα που δημιουργεί μια δεξιά στροφή σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Προφανώς δεν θα καταδικαστούν στο «πυρ το εξώτερον» οι όποιοι παραβάτες. Αλλά ούτε θα γίνει η ζωή τους ευκολότερη στο νέο περιβάλλον.

Και για έναν πρόσθετο αλλά ιδιαίτερο λόγο. Τη συγκυρία.

Ολοι οι ειδικοί και οι περισσότεροι αναλυτές προεξοφλούν ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση βαδίζει προς έναν αναγκαίο επαναπροσδιορισμό της. Κι αυτό σημαίνει πως με τον έναν ή τον άλλο τρόπο πολλά δεδομένα και δεδικασμένα θα μπουν ξανά στο τραπέζι.

Λογικό και κατανοητό. Είναι προφανές ότι το ευρωπαϊκό πολιτικό σύστημα βαδίζει πάνω σε προφανή αδιέξοδα, τα οποία δεν θα λυθούν από μόνα τους. Μαζί με την Αθηνά, θα πρέπει να βάλουμε κι εμείς το χεράκι μας.

Η μετανάστευση και η ελλιπής ενσωμάτωση των μεταναστών, η κλιματική και περιβαλλοντική επιβάρυνση, η απειλή της Ρωσίας και οι πόλεμοι στη Μέση Ανατολή, η ανεξάντλητη παραφροσύνη των ΗΠΑ του Ντόναλντ Τραμπ, το ενεργειακό αδιέξοδο και η επιστροφή του πληθωρισμού είναι μερικά μόνο από τα κεφάλαια που η Ευρωπαϊκή Ενωση έχει ανοιχτά μπροστά της.

Και τα οποία (όπως φαίνεται) θα αντιμετωπιστούν όχι από παρέες χαζοχαρούμενων φιλελέδων, ούτε από ανεπρόκοπους αριστερούληδες, αλλά από κυβερνήσεις με έντονο συντηρητικό στίγμα.

Αυτό δηλαδή που θα έχουν επιλέξει οι ψηφοφόροι τους. Πόσω μάλλον που (αν δεν κάνω λάθος) στην Ευρώπη ζούμε ακόμη σε συνθήκες δημοκρατίας. Κι αν οι ψηφοφόροι θελήσουν να βγάλουν το AfD ή τη Λε Πεν, δεν βλέπω ποιος θα τους εμποδίσει. Με όλες τις συνέπειες.

Αργά και μάλλον γρήγορα λοιπόν η Ευρωπαϊκή Ενωση θα κληθεί να αποφασίσει τι θέλει.

Θέλει να διασωθεί η ουσία του πολιτικού συστήματος που την οικοδόμησε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο;

Ή μήπως προτιμάει να εξασφαλιστεί η αναπαραγωγή ακραίων αποκλίσεων που απλώς επιβεβαιώνουν τον πλουραλισμό της;

Κι αν δεχτούμε ότι το λογικό ζητούμενο είναι το πρώτο, πώς θα διασφαλιστεί η επιβολή του; Δεν είναι καθόλου απλό.

Η «έρημη χώρα» είναι μια «ανύπαρχτη πολιτεία», ομολογούσε και ο Ελιοτ.

Σε ένα τέτοιο ευρωπαϊκό σκηνικό, η συζήτηση τι θα συμβεί τελικά στην Ελλάδα είναι προφανώς δευτερεύουσα. Το 2015 άλλωστε η Ελλάδα εκτροχιάστηκε πλήρως, αλλά αυτό ελάχιστα κόστισε στην Ευρώπη.

Μόνο που τότε το «ευρωπαϊκό κέντρο» ήταν υγιές και ισχυρό. Κανείς δεν μπορούσε να το κλονίσει. Ακόμη λιγότερο ο Τσίπρας με τον Βαρουφάκη.

Τώρα όμως το κέντρο έχει αποδυναμωθεί και οι στραβοτιμονιές κοστίζουν. Κανείς δεν ξέρει αν θα κρατήσει και πώς θα καταφέρει να αντέξει.

Πρέπει λοιπόν να αποδεχτούμε πως στην Ευρωπαϊκή Ενωση ξημερώνει μια νέα συγκυρία; Αναμφισβήτητα. Και να την αντιμετωπίσουμε με την ελπίδα ότι δεν προμηνύει ένα νέο σύστημα.

Προφανώς πρέπει να ελεγχθούν οι υπερβολές και οι ακρότητες. Προφανώς πρέπει να παρακαμφθούν οι ξεπερασμένες συνταγές.

Προφανώς θα χρειαστούν προσαρμογές. Ολα μπορούν να γίνουν. Αλλά αυτός δεν είναι λόγος να πετάξουμε το παιδί μαζί με τα βρωμόνερα.

Από εκεί και πέρα, ο καθένας με το μυαλό που κουβαλάει.

Οποιος νομίζει ότι πρέπει να μπατάρουμε ακροδεξιά, δεν έχει παρά να το πει στους ψηφοφόρους και να διεκδικήσει την ψήφο τους.

Οποιος θεωρεί ότι η απάντηση βρίσκεται αριστερά, καλό κουράγιο και καλή τύχη. Η τύχη θα του είναι περισσότερο χρήσιμη από το κουράγιο.

Οποιος πάλι πιστεύει ότι πρέπει να κρατήσουμε το κέντρο, καλοδεχούμενος. Αλλά δεν θα είναι καθόλου εύκολη υπόθεση.

Οπως έλεγε κι ο Ελιοτ, «η ανθρωπότητα δεν μπορεί να αντέξει πολλή πραγματικότητα».