Απολαυστικά μπερδέματα

Μια φάρσα. Μια σύγχρονη κωμωδία που κρατά τις ρίζες της από την commedia dell’ arte και συνομιλεί, ως ίσος προς ίσο, με το βρετανικό χιούμορ. Ενα κείμενο μπολιασμένο με ντόπιες πινελιές αλλά και σαφείς νύξεις γαλλικού βοντβίλ με πόρτες που ανοιγοκλείνουν και πολλά μπερδέματα. Μια ανατρεπτική, πολύχρωμη και πολύβουη παράσταση, με ήρωες που ακόμα και οι ίδιοι μπερδεύουν την ταυτότητά τους.

Το έργο του βρετανού συγγραφέα και παραγωγού Ρίτσαρντ Μπιν (Richard Bean, 1956), «Ενας υπηρέτης, δύο αφεντικά» («One man, two guvnors»), ευτύχησε να ξεδιπλώσει όλες αυτές τις πτυχές – και όχι μόνον, στην παράσταση που σκηνοθετεί ο Θάνος Τοκάκης με τον Γιώργο Χρυσοστόμου στον κεντρικό ρόλο του υπηρέτη. Γραμμένο το 2011, ανέβηκε στο Λονδίνο και στο Μπρόντγουεϊ, κερδίζοντας κοινό, κριτικούς και μαζί πολλά βραβεία καθώς και επτά υποψηφιότητες για Tony Awards.

Πρόκειται για μια γενναία διασκευή του κλασικού έργου του Κάρλο Γκολντόνι «Υπηρέτης δύο αφεντάδων» (1743) ιδωμένη μέσα από τη σύγχρονη πραγματικότητα, όπου τα πρόσωπα και οι ταυτότητες παίζουν το δικό τους παιχνίδι μέσα στο τρέχον κοινωνικό-πολιτικό περιβάλλον σε μια αναμέτρηση υψηλών υποκριτικών απαιτήσεων. Η ιστορία μοιάζει απλή:

Ο Φράνσις-υπηρέτης είναι άνεργος και ψάχνει εναγωνίως και επειγόντως για δουλειά. Οταν ξαφνικά βρίσκει, ταυτόχρονα, δύο διαφορετικές δουλειές άρα και δύο διαφορετικά αφεντικά. Και αποφασίζει να τους αναλάβει – χωρίς να πει τίποτα σε κανέναν. Τα προβλήματα ξεκινούν από τη στιγμή που, κατά κάποιον τρόπο, όλοι βρίσκονται μπλεγμένοι σε ιστορίες έρωτα, εγκλημάτων και μαφίας. Ανάμεσα στους ήρωες ξεδιπλώνεται ένας κόσμος υπόπτων, γεμάτος μυστικά και ψέματα, και μέσα σε αυτόν τον κόσμο ο υπηρέτης προσπαθεί να ισορροπήσει. Οπως ο σημερινός άνθρωπος μέσα σ’ αυτόν τον κόσμο, που μοιάζει να διαλύεται και να τον καταπίνει – αλλά αντιστέκεται.

Ο Θάνος Τοκάκης, αναλαμβάνοντας τη μετάφραση, τη δραματουργική επιμέλεια και τη σκηνοθεσία, είναι σαφές, όπως φάνηκε και από το αποτέλεσμα, πως επιδίωξε να καταθέσει τη συνολική του ματιά πάνω στο έργο, δίνοντάς του μια φευγαλέα, αλλά εξαιρετικά χρήσιμη και κωμική, πινελιά βουτηγμένη στα χρώματα του σήμερα, του τώρα. Με μια δόση θεάτρου μέσα στο θέατρο ή καλύτερα «αλήθειας» μέσα στο «ψέμα», καλεί τους ηθοποιούς να μπαινοβγαίνουν στη θεατρική συνθήκη.

Παράλληλα, οι εναλλαγές στην πλοκή και την εξέλιξη απαιτούν συντονισμό και ερμηνείες μεγάλης ακρίβειας, μαζί με μια έντονη σωματικότητα και πλαστικότητα. Καλοκουρδισμένη η παράσταση είναι τοποθετημένη κάπου στον κόσμο και σ’ αυτό συμβάλει και το σκηνικό αλλά και τα κοστούμια που παίζουν με την ατμόσφαιρα του τσίρκου. Εξυπνες εναλλαγές ρόλων, καυστικό χιούμορ, ατάκες και μπόλικο γέλιο συνθέτουν αυτόν τον «Υπηρέτη» που βρίσκει στην ερμηνεία του Γιώργου Χρυσοστόμου το άλλο του μισό. Επιστρέφοντας στην κωμωδία, ο ηθοποιός διαχειρίζεται με απόλυτη ακρίβεια τα υποκριτικά του μέσα και μοιάζει σαν να ενορχηστρώνει την υπόλοιπη ομάδα με τη σκηνική του λειτουργία.

Χωρίς εκπτώσεις, η υπόλοιπη πεντάδα συνθέτει ένα σύνολο όπου ο ένας κουμπώνει με τον άλλον, χωρίς κανείς να υστερεί. Η Γρηγορία Μεθενίτη στον διπλό ρόλο των διδύμων (Ρέιτσελ & Ρόσκο) ξεδιπλώνει τις ικανότητές της, ο Γιάννης Καπελέρης και ο Αργύρης Γκαγκάνης, μαζί με τη Λυδία Στέφου και τον Νίκο Ιατρού – πλήρως ενταγμένοι στο ύφος της παράστασης, συμβάλλουν στον ξέφρενο ρυθμό της που κλείνει το μάτι στα στραβά και τα ανάποδα της κοινωνίας, του θεάτρου και της ζωής μας.

Καλή θεατρική σεζόν…

Μπορεί  το πλήρες πρόγραμμα του Εθνικού Θεάτρου για την τρέχουσα θεατρική σεζόν 2026-2027 να ανακοινώθηκε πρόσφατα αλλά φαίνεται πως υπάρχουν ακόμα εκκρεμότητες. Είναι οι εκκρεμότητες εκείνες που αφορούν στο (νέο) ελληνικό θεατρικό έργο για τον οποίο χρειάστηκε να γίνει παρέμβαση από την Εταιρεία Ελλήνων Θεατρικών Συγγραφέων ώστε να επιτευχθεί η ένταξή τους στο φετινό ρεπερτόριο και προγραμματισμό. Οταν τον περασμένο Μάιο η καλλιτεχνική διευθύντρια του Εθνικού ανακοίνωσε το πρόγραμμα 2026-2027 το ελληνικό έργο ήταν ουσιαστικά απόν: Μοναδικές εξαιρέσεις η «Φόνισσα» (φωτογραφία) του Παπαδιαμάντη, μια συμπαραγωγή με τη Λυρική Σκηνή σε επιμέλεια του Γιώργου Κουμεντάκη με την Καρυοφυλλιά Καραμπέτη (23-25 Οκτωβρίου) στο Τσίλερ και το «Δεσποινίς διευθυντής» των Γιαλαμά – Πρετεντέρη σε σκηνοθεσία Αικατερίνης Παπαγεωργίου στη σκηνή Νίκος Κούρκουλος (τον Μάρτιο του 2027).

Στην πρόσφατη ολοκληρωμένη εκδοχή προστέθηκαν πέντε ακόμα παραστάσεις με καινούργια κείμενα («Μπανάλ, «Μάμα», «Κιβωτός», «Ομόνοια», «Καρδιά Γ.»), στο Rex και το θέατρο Δίπυλον, ενταγμένα κυρίως στο πειραματικό κομμάτι. Η παρέμβαση των Συγγραφέων (τον περασμένο Ιούνιο), που υπενθύμισε στο Εθνικό ότι έχει (σχεδόν) υποχρέωση να προωθεί το (νέο) ελληνικό έργο φαίνεται πως θα φέρει αποτέλεσμα – αναμένονται σχετικές ανακοινώσεις.

Ωστόσο το ερώτημα που παραμένει, και είναι ισχυρό, σχεδόν εκκωφαντικό, αφορά στην ουσία και όχι στο καταστατικό του Εθνικού ή σε μια «υποχρέωση» που υπαγορεύεται από νόμους και αποφάσεις. Κι έχει να κάνει με τις επιλογές της καλλιτεχνικής διεύθυνσης που θέλοντας να ρίξει το βάρος της στο καινούργιο αγνοεί το παλιό. Σαν το αυτό που γεννιέται τώρα να προέκυψε ξαφνικά, μόνο του, χωρίς συγγένειες με το παρελθόν, χωρίς αναφορές και επιρροές.

Σαν να μην υπάρχει σκυτάλη για να δοθεί η συνέχεια. Είναι πλούσια η ελληνική εργογραφία, με τις ηθογραφίες και τα ιστορικά της έργα, τα κωμειδύλλια – ποιος μπορεί να ξεχάσει την «Γκόλφω» του Νίκου Καραθάνου που άφησε το αποτύπωμά της και αποτέλεσε μια από τις μεγαλύτερες επιτυχίες του Εθνικού, και φθάνει ως την χρυσή εποχή του Καμπανέλλη, του Διαλεγμένου, των Κεχαΐδη – Χαβιαρά, της Λούλας Αναγνωστάκη και πόσων ακόμα, με ενδιάμεσους σταθμούς τους κωμωδιογράφους… Το είχα επισημάνει και την περσινή σεζόν του Εθνικού, όταν η «γλώσσα» και οι «γλώσσες» ήταν το σύνθημα, ότι ήταν ουσιαστικά απόν ένα έργο στην ελληνική «γλώσσα». Φέτος «υποχρεώθηκαν» να το εντάξουν. Του χρόνου;