Στο μικροσκόπιο τα επιδόματα

Με το νέο Εθνικό Μητρώο Παροχών και Ενισχύσεων, που θα τεθεί σε πιλοτική φάση τον προσεχή Ιούνιο, θα γίνει στοχευμένη αναμόρφωση ώστε να τα λαμβάνουν μόνο όσοι έχουν ανάγκη.

To μεγάλο ξεκαθάρισμα κοινωνικών παροχών και επιδομάτων έρχεται με το νέο Εθνικό Μητρώο Παροχών και Ενισχύσεων που θα τεθεί σε πιλοτική φάση τον προσεχή Ιούνιο. Eπί της ουσίας, το συγκεκριμένο μητρώο σηματοδοτεί την επανεξέταση και τη στοχευμένη αναμόρφωση όλων των επιδομάτων από μηδενική βάση, ώστε να κατευθυνθούν σε αυτούς που τα έχουν μεγαλύτερη ανάγκη. Η πλατφόρμα που έχει αναπτυχθεί από την ΑΑΔΕ συγκεντρώνει για πρώτη φορά σε ενιαίο σύστημα αναλυτικά δεδομένα σχετικά με τα βασικά επιδόματα, όπως αυτά της ανεργίας, της στέγασης, του παιδιού, της ενίσχυσης θέρμανσης κ.ά.

Για κάθε φυσικό πρόσωπο καταχωρίζονται στοιχεία ταυτοποίησης και οικονομικής κατάστασης, όπως ΑΦΜ, οικογενειακή σύνθεση και εισοδηματικό προφίλ. Με αυτή τη διαδικασία οι αρμόδιες υπηρεσίες θα αποκτήσουν μια πλήρη και σαφή εικόνα για το ποια νοικοκυριά λαμβάνουν τις ενισχύσεις και σε ποιο ύψος. Να σημειωθεί ότι μέχρι σήμερα το Δημόσιο δεν είχε πλήρη εικόνα για το πόσα επιδόματα μπορεί να λάβει ένα φυσικό πρόσωπο, καθώς δεν υπήρχε διασύνδεση ανάμεσα σε διαφορετικές πλατφόρμες.

Ολα στο φως

Σύμφωνα με το ενοποιημένο σχέδιο κυβερνητικής πολιτικής, η πιλοτική λειτουργία του Εθνικού Μητρώου Παροχών και Ενισχύσεων διαδραματίζει κομβικό ρόλο στον τομέα της δημοσιονομικής πολιτικής ως κεντρικού εργαλείου καταγραφής και παρακολούθησης των παροχών που χορηγεί το Δημόσιο σε φυσικά πρόσωπα.

Στο πιλοτικό πρόγραμμα εντάσσονται οι παροχές του ΟΠΕΚΑ, επιλεγμένες ενισχύσεις της ΔΥΠΑ, το επίδομα θέρμανσης και τα vouchers βρεφονηπιακών σταθμών, ενώ για το 2026 προβλέπεται και η υποστήριξή του με ένα εργαλείο επιχειρησιακής ευφυΐας για την παραγωγή συγκεντρωτικών αναφορών και η σύνταξη της έκθεσης αξιολόγησης που θα αποτελέσει τη βάση για την πλήρη επιχειρησιακή ανάπτυξη του μητρώου.

Εάν όλα εξελιχθούν σύμφωνα με τον προγραμματισμό, στο τέλος του έτους ή στις αρχές του 2027 το μητρώο θα ενεργοποιηθεί πλήρως. Τότε θα ενσωματωθούν σε αυτό οι αγροτικές ενισχύσεις, φοιτητικά και στεγαστικά επιδόματα και όλες οι υπόλοιπες παροχές, ενώ ταυτόχρονα θα αρχίσουν σταδιακά και οι προβλεπόμενες διασταυρώσεις.

Διασταυρώσεις

Με την ενεργοποίηση των διασταυρώσεων, που προβλέπει το μητρώο, οι αρμόδιες υπηρεσίες θα μπορούν να εντοπίζουν αστοχίες, αλληλοεπικαλύψεις ή περιπτώσεις μη λήψης επιδομάτων από τα άτομα που δεν τα δικαιούνται στην πραγματικότητα λόγω της εισοδηματικής και περιουσιακής τους κατάστασης.

Οι έλεγχοι θα βασίζονται τόσο στα φορολογικά δεδομένα όσο και στην περιουσιακή κατάσταση των πολιτών, αποκαλύπτοντας περιπτώσεις λήψεων παροχών χωρίς να πληρούνται τα αντίστοιχα κριτήρια ή καταβολών πολλαπλών ενισχύσεων που δεν προβλέπονται από το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο.

Στόχος είναι το κράτος να έχει πλήρη εικόνα και να γνωρίζει με ακρίβεια πόσοι πολίτες λαμβάνουν παροχές, από ποιες πηγές προέρχονται και ποια είναι η συνολική δαπάνη για κάθε παροχή.

Δεν αποκλείεται σε ορισμένες περιπτώσεις να υπάρξει και συγχώνευση επιδομάτων που δίνονται για τον ίδιο λόγο. Σε αυτή την κατηγορία ανήκει το επίδομα στέγασης και το επίδομα στεγαστικής συνδρομής που λαμβάνουν οι ανασφάλιστοι υπερήλικοι, αφού για τους δικαιούχους κοινωνικής κατοικίας προβλέπεται η εξαίρεσή τους από τη λήψη των δύο αυτών επιδομάτων.

Με τη ριζική αναμόρφωση του πλαισίου, τα επιδόματα θα φτάσουν σε εκείνους που τα έχουν πραγματική ανάγκη, ενισχύοντας την κοινωνική συνοχή και επιτυγχάνοντας τον εξορθολογισµό των δηµόσιων δαπανών, ώστε το υπουργείο Οικονομικών να μπορεί να χαράσσει στοχευόμενη στρατηγική.

Ενιαία βάση δεδομένων

Κεντρικός στόχος είναι η δημιουργία ενιαίας βάσης δεδομένων, στην οποία θα φαίνεται ποιος παίρνει και τι, ώστε να υπάρχει μια συνολική εποπτεία των επιδομάτων. Παράλληλα, δίνεται η δυνατότητα στην κυβέρνηση να αξιοποιεί τη δυνατότητα παραγωγικής αξιοποίησης των δημόσιων δεδομένων.

Μέχρι στιγμής, τα στοιχεία σχετικά με τις παροχές ήταν κατακερματισμένα και συχνά αναξιοποίητα. Με τη συγκέντρωσή τους, το κράτος αποκτά μια αξιόλογη βάση για τον σχεδιασμό καλύτερων κοινωνικών πολιτικών, την αποδοτικότητα αξιολόγησης των παροχών και την πρόβλεψη μελλοντικών αναγκών.

Τι θα περιλαμβάνει

Το νέο ολοκληρωμένο Εθνικό Μητρώο Παροχών και Ενισχύσεων, που αναπτύσσεται από την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων, συγκεντρώνει σε ενιαία βάση τα στοιχεία των δικαιούχων και των κοινωνικών παροχών που λαμβάνουν.

Για κάθε πολίτη καταγράφονται βασικά στοιχεία ταυτοποίησης, όπως ονοματεπώνυμο, πατρώνυμο, ΑΦΜ, στοιχεία ασφάλισης, ημερομηνία γέννησης και διεύθυνση κατοικίας, μαζί με πρόσθετες πληροφορίες όπως ο αριθμός προστατευόμενων τέκνων και η διοικητική ενότητα διαμονής.

Παράλληλα, το σύστημα ενσωματώνει πλήρη δεδομένα εισοδήματος και περιουσίας, συμπεριλαμβανομένων του ετήσιου φορολογητέου εισοδήματος και της αξίας της ακίνητης περιουσίας όπως υπολογίζεται για τον ΕΝΦΙΑ.

Κάθε παροχή ή ενίσχυση καταχωρίζεται με το είδος, τον κωδικό, τον φορέα χορήγησης, τον χαρακτηρισμό της ως παροχής σε χρήμα ή σε είδος, καθώς και ως ανταποδοτικής ή μη ανταποδοτικής.

Επιπλέον αποτυπώνονται τα ποσά που εγκρίθηκαν και καταβλήθηκαν, η ημερομηνία πληρωμής, η περίοδος αναφοράς και τυχόν φορολογικές απαλλαγές. Μετά την ολοκλήρωση της δοκιμαστικής λειτουργίας, η πρόσβαση θα διευρυνθεί ώστε όλοι οι πολίτες, μέσω της πλατφόρμας gov.gr, να μπορούν να παρακολουθούν τις παροχές τους, τις καταβολές και τυχόν εκκρεμότητες.

Στις τελευταίες θέσεις

Το 2023, οι συνολικές δαπάνες κοινωνικής προστασίας ανήλθαν σε 52,37 δισ. ευρώ, με το 52,2% αυτής της δαπάνης να διοχετεύεται σε παροχές γήρατος, δηλαδή σε κύριες και επικουρικές συντάξεις και συναφείς παροχές.

Παρ’ όλα αυτά, η Ελλάδα βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις της Ε.Ε. στις δαπάνες για τα οικογενειακά επιδόματα. Γι’ αυτόν τον λόγο, σύμφωνα με κυβερνητικά στελέχη, η επικείμενη αναμόρφωση στοχεύει στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των πολιτικών.

Από την άλλη πλευρά, ο ΟΟΣΑ εκτιμά ότι το κοινωνικό δίχτυ ασφαλείας είναι κατακερματισμένο, με χαμηλά επιδόματα ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος και πολύπλοκες προϋποθέσεις ένταξης. Ο Οργανισμός προτείνει την ενοποίηση των προγραμμάτων στήριξης, καθώς και τη στροφή από τα επιδόματα γέννησης στην ενίσχυση των βρεφονηπιακών σταθμών για τη στήριξη των εργαζόμενων γυναικών.