Οι προκλήσεις του πληθωρισμού

Η σημαντικότερη επίδραση του πολέμου στη Μέση Ανατολή ήταν η αύξηση στις τιμές της ενέργειας και στο κόστος μεταφορών μέσω των υψηλότερων ναύλων και ασφαλίστρων. Αυτά μεταδίδονται στις τιμές των λοιπών αγαθών και υπηρεσιών και ενισχύουν τον πληθωρισμό. Η εκεχειρία που συνάφθηκε πρόσφατα ενίσχυσε την αισιοδοξία στις αγορές ότι αυτό το σοκ θα αποδειχθεί πρόσκαιρο, με αποτέλεσμα οι τιμές της ενέργειας να επιστρέψουν κοντά στα προ πολέμου επίπεδα. Ηρθε όμως η επανάληψη των εχθροπραξιών την προηγούμενη εβδομάδα να υπενθυμίσει ότι η εκεχειρία είναι εύθραυστη και δεν εγγυάται τη μετάβαση σε μια διαρκή ειρήνευση. Ως αποτέλεσμα, η αβεβαιότητα και μαζί της οι τιμές της ενέργειας αυξήθηκαν εκ νέου. Αυτή η μεταβλητότητα είναι πιθανόν να συνεχιστεί για κάποιο διάστημα καθώς θα εναλλάσσονται οι καλές και οι κακές ειδήσεις από τη Μέση Ανατολή. Ακόμα όμως και αν το καλό σενάριο επικρατήσει σύντομα, η επιστροφή στην προ πολέμου κατάσταση δεν θα είναι άμεση. Ο λόγος είναι ότι τα πλήγματα σε λιμένες και διυλιστήρια, κατά τη διάρκεια του πολέμου, και η διατάραξη των οδών εφοδιασμού θα πάρουν κάποιους μήνες για να αναταχθούν. Το επόμενο ερώτημα είναι πόσο έντονα η μεταβλητότητα αυτή θα μεταδοθεί στις λοιπές τιμές.

Τα τελευταία τρίμηνα, ακόμα και πριν από το ξέσπασμα του πολέμου, ο πληθωρισμός στην Ελλάδα είναι συστηματικά υψηλότερος από τoν μέσο αντίστοιχο στην ευρωζώνη. Αυτό εν μέρει οφείλεται στο ότι η ελληνική οικονομία αναπτύσσεται ταχύτερα από τη λοιπή ευρωζώνη, γεγονός που πιέζει ανοδικά τις τιμές. Ωστόσο, σε σημαντικό βαθμό η απόκλιση αντανακλά αναποτελεσματικότητες στις αγορές αγαθών, υπηρεσιών και εργασίας που δεν επιτρέπουν στις τιμές και στο κόστος να προσαρμοστούν γρήγορα στις εξωτερικές μεταβολές. Επιπλέον, η Ελλάδα είναι πιο εκτεθειμένη στις αυξήσεις των τιμών της ενέργειας διότι το μερίδιο του φυσικού αερίου στην ηλεκτροπαραγωγή αγγίζει το 40%, ποσοστό περίπου διπλάσιο από το αντίστοιχο στην ευρωζώνη. Είναι χαρακτηριστικό ότι μεσούντος του πολέμου, τον Μάιο, ο πληθωρισμός στην Ελλάδα άγγιξε το 4,9%, ένα υψηλό 38 μηνών, και ήταν 1,7 ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερος από την ευρωζώνη. Οταν η εκεχειρία έφερε ένα ράλι ανακούφισης στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, τον Ιούνιο, ο εναρμονισμένος πληθωρισμός υποχώρησε κάπως στο 3,9%, παραμένοντας όμως 1,1 ποσοστιαία μονάδα πάνω από τον μέσο όρο της ευρωζώνης. Στον αυξημένο πληθωρισμό, πέραν της ενέργειας, σημαντική συμβολή έχουν τα νωπά τρόφιμα αλλά και οι υπηρεσίες, παράγοντες που ενόψει θερινών διακοπών δεν αναμένεται να μετριαστούν.

Δύο σημαντικές παρατηρήσεις: πρώτον, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο πληθωρισμός δεν είναι το επίπεδο τιμών αλλά ο ρυθμός μεταβολής τους. Μια πιθανή μείωση του πληθωρισμού δεν σημαίνει ότι οι τιμές θα μειωθούν (και δεν θα το θέλαμε αυτό διότι θα σήμαινε ότι η οικονομία είναι σε ύφεση), αλλά ότι επιβραδύνεται η αύξησή τους. Δεύτερον, η «ακρίβεια» είναι ένα σχετικό μέγεθος. Δηλαδή, το αν οι τιμές είναι υψηλές ή χαμηλές εξαρτάται από το ποιο είναι το εισόδημα των ανθρώπων. Κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης, αλλά και κατά τα πρώτα χρόνια της ανάκαμψης, ο πληθωρισμός αυξανόταν ταχύτερα από τα εισοδήματα και μάλιστα οι υψηλότερες αυξήσεις ήταν σε ευαίσθητα αγαθά και υπηρεσίες, όπως τα τρόφιμα, το κόστος στέγασης και η ενέργεια. Από το 2024 αυτό έχει αντιστραφεί και τα εισοδήματα αυξάνονται ταχύτερα από τις τιμές, ωστόσο σίγουρα θα πάρει κάποιο διάστημα έως ότου ανακτηθούν οι απώλειες της κρίσης. Επομένως, η προσλαμβανόμενη από τα νοικοκυριά αίσθηση της ακρίβειας δεν θα αναστραφεί άμεσα. Επιπλέον, είναι σημαντικό τα εισοδήματα να αυξάνονται ως αποτέλεσμα της ανάπτυξης της παραγωγικότητας της οικονομίας, ειδάλλως οι αυξήσεις των μισθών θα οδηγήσουν σε εκ νέου άνοδο των τιμών, ακυρώνοντας την ενίσχυση της αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών και υπονομεύοντας την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.

Το συμπέρασμα είναι ότι η αναζωπύρωση του πληθωρισμού λόγω των γεωστρατηγικών παραγόντων έρχεται να προστεθεί σε ένα διαρθρωτικό ζήτημα της οικονομίας μας. Αυτό δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με πυροσβεστικά ή αγορανομικά μέτρα, πολλώ δε μάλλον με επιδοτήσεις που τονώνουν τη ζήτηση, αλλά με διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις για τη βελτίωση της λειτουργίας των αγορών και την επιτάχυνση της ανάπτυξης που θα αυξήσει τα εισοδήματα των νοικοκυριών με βιώσιμο τρόπο.