Οι νέες ομάδες ελέγχου της ΑΑΔΕ

Στην εντατικοποίηση των ελέγχων για την καταπολέμηση της ψηφιακής φοροδιαφυγής και της διαφθοράς στη διαχείριση εθνικών και κοινοτικών δαπανών προχωρά η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων με την ενεργοποίηση δύο νέων ελεγκτικών μονάδων. Πρόκειται για τις Μονάδες Ειδικών Οικονομικών Ελέγχων (ΜΕΟΕΛ) και τις Μονάδες Ειδικών Φορολογικών Ελέγχων (ΜΕΦΕΛ) που εντάσσονται σε ένα ενισχυμένο πλαίσιο αντιμετώπισης της μεγάλης φοροδιαφυγής και του οργανωμένου οικονομικού εγκλήματος, με κοινό στόχο την προστασία των εθνικών δημοσιονομικών συμφερόντων και των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Παρότι το πεδίο δράσης τους διαφοροποιείται, η λειτουργία τους είναι αλληλένδετη.

Οι ΜΕΟΕΛ επικεντρώνονται στις σύνθετες υποθέσεις οικονομικού εγκλήματος και κακοδιαχείρισης δημόσιων ή ευρωπαϊκών πόρων, ενώ οι ΜΕΦΕΛ αναλαμβάνουν τη φορολογική διερεύνηση, τους επιτόπιους ελέγχους και την άμεση καταστολή της φοροδιαφυγής σε όλο το φάσμα της οικονομικής δραστηριότητας.

Οι ΜΕΟΕΛ αποτελούν τον βασικό μηχανισμό έρευνας υποθέσεων υψηλού οικονομικού ενδιαφέροντος. Συλλέγουν, αναλύουν και αξιολογούν πληροφορίες, διασταυρώνουν οικονομικά δεδομένα και διερευνούν συναλλαγές που μπορεί να συνδέονται με διαφθορά δημόσιων λειτουργών, δωροδοκίες, δωροληψίες, απάτες, παράνομη προέλευση κεφαλαίων και νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στους ελέγχους κρατικών προμηθειών, επιχορηγήσεων, επενδυτικών κινήτρων, δανείων και συγχρηματοδοτούμενων προγραμμάτων. Οι ελεγκτές εξετάζουν εάν οι δημόσιοι και ευρωπαϊκοί πόροι διατέθηκαν για τον σκοπό για τον οποίο εγκρίθηκαν, εάν τηρήθηκαν οι συμβατικές υποχρεώσεις και εάν εμφανίζονται φαινόμενα υπερτιμολόγησης ή υποτιμολόγησης αγαθών και υπηρεσιών.

Στο ίδιο πλαίσιο, οι ΜΕΟΕΛ ερευνούν παραβάσεις της τραπεζικής, χρηματιστηριακής και ασφαλιστικής νομοθεσίας, υποθέσεις παράνομων δανείων, τοκογλυφίας, απάτης επενδυτών και καταχρηστικής προστασίας περιουσιακών στοιχείων από απαιτήσεις πιστωτών. Οι έλεγχοι μπορούν να επεκτείνονται σε πλειστηριασμούς, μισθώσεις και δημοπρασίες που θίγουν τα συμφέροντα του Δημοσίου, καθώς και σε περιπτώσεις αυθαίρετης εκμετάλλευσης δημόσιας περιουσίας, αιγιαλού, παραλιών, δασικών εκτάσεων και κοινόχρηστων χώρων. Επιπλέον, στο στόχαστρο βρίσκονται κληροδοτήματα, σχολάζουσες κληρονομιές, κοινωφελείς περιουσίες και μη κυβερνητικές οργανώσεις που λαμβάνουν κρατική, ευρωπαϊκή ή διεθνή χρηματοδότηση. Οι έλεγχοι αναζητούν ενδείξεις κακοδιαχείρισης, ατασθαλιών, κατάχρησης, απάτης ή διαφθοράς και εξετάζουν τόσο τους ίδιους τους φορείς όσο και τα πρόσωπα που έχουν την ευθύνη διοίκησης, εκκαθάρισης ή διαχείρισης των πόρων τους.

Οι ΜΕΦΕΛ, οι οποίες διαδέχθηκαν τις υπηρεσίες Ελέγχου και Διασφάλισης Δημοσίων Εσόδων, έχουν περισσότερο επιχειρησιακό και φορολογικό προσανατολισμό. Αποστολή τους είναι η αποκάλυψη της παραδοσιακής αλλά και της σύγχρονης φοροδιαφυγής, ιδιαίτερα εκείνης που πραγματοποιείται μέσω του διαδικτύου, ηλεκτρονικών πλατφορμών, ψηφιακών συναλλαγών και νέων μορφών επιχειρηματικής δραστηριότητας. Οι υπάλληλοί τους μπορούν να ελέγχουν καταστήματα, αποθήκες, μεταφορικά μέσα και άλλους χώρους όπου φυλάσσονται ή διακινούνται αγαθά. Οταν υπάρχουν επαρκείς ενδείξεις φορολογικών παραβάσεων, οι έρευνες μπορούν να επεκτείνονται σε έγγραφα, ψηφιακά αρχεία και χώρους που κατέχει ο ελεγχόμενος.

Σε σοβαρές υποθέσεις μεγάλης φοροδιαφυγής, οι ΜΕΦΕΛ έχουν τη δυνατότητα να λαμβάνουν άμεσα μέτρα για την προστασία του δημοσίου συμφέροντος, όπως δεσμεύσεις τραπεζικών λογαριασμών, θυρίδων και άλλων περιουσιακών στοιχείων. Παράλληλα, ελέγχουν περιπτώσεις αδήλωτης εργασίας και παραβάσεων της ασφαλιστικής νομοθεσίας, ενημερώνοντας την αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας. Με έδρες στην Αττική, στη Θεσσαλονίκη, στην Πάτρα και στο Ηράκλειο, διαθέτουν αρμοδιότητα διενέργειας ελέγχων σε ολόκληρη την επικράτεια.

Το επιχειρησιακό πρόγραμμα των ΜΕΦΕΛ αποτυπώνει την ένταση και τη στόχευση των ελέγχων. Προβλέπονται τουλάχιστον 16.500 μερικοί επιτόπιοι έλεγχοι πρόληψης σε συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές, επαγγελματικούς κλάδους και στοχευμένους ΑΦΜ, με αξιοποίηση δεδομένων από το σύστημα εισροών-εκροών και την εφαρμογή appodixi. Επιπλέον, θα πραγματοποιηθούν 1.500 ειδικοί στοχευμένοι έλεγχοι σε τομείς αυξημένου κινδύνου, 900 έρευνες μεγάλων υποθέσεων φοροδιαφυγής και τουλάχιστον 350 έρευνες που θα περιλαμβάνουν ανοίγματα τραπεζικών λογαριασμών, επεξεργασία κατασχεμένων στοιχείων, κυκλώματα εικονικών φορολογικών παραστατικών και εξέταση ψηφιακών αρχείων.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην απάτη του ΦΠΑ και στο ηλεκτρονικό επιχειρείν. Προγραμματίζονται τουλάχιστον 100 έρευνες για απάτες στον ενδοκοινοτικό ΦΠΑ, 160 ειδικές υποθέσεις σχετικές με το ηλεκτρονικό εμπόριο, τις πλατφόρμες παραγγελιοληψίας, τις υπηρεσίες διαμονής και τη διαδικτυακή διαμεσολάβηση, καθώς και 2.000 επιτόπιοι έλεγχοι που θα προκύψουν από ψηφιακές καταγγελίες πολιτών. Παράλληλα, τίθενται μετρήσιμοι στόχοι: εντοπισμός διαφυγόντων εσόδων και προστίμων άνω των 162 εκατ. ευρώ, αποκάλυψη κρυμμένης φορολογητέας ύλης άνω των 386 εκατ. ευρώ, απενεργοποίηση τουλάχιστον 90 ΑΦΜ «εξαφανισμένων εμπόρων» και ποσοστά παραβατικότητας που θα φτάνουν το 70% στις υποθέσεις υψηλού κινδύνου.

Η κατανομή αυτή επιτρέπει τη δημιουργία μιας ολοκληρωμένης ελεγκτικής αλυσίδας. Μια υπόθεση μπορεί να ξεκινήσει από καταγγελία, ψηφιακή ένδειξη, τραπεζική κίνηση ή εύρημα επιτόπιου ελέγχου, να περάσει από ανάλυση κινδύνου και διασταύρωση στοιχείων και, εφόσον προκύψουν ενδείξεις οργανωμένης δράσης, να εξελιχθεί σε ευρύτερη οικονομική έρευνα. Αντίστροφα, μια έρευνα των ΜΕΟΕΛ μπορεί να αναδείξει φορολογικές παραβάσεις, εικονικά παραστατικά ή αποκρυβείσα φορολογητέα ύλη, κινητοποιώντας τις ΜΕΦΕΛ για άμεσες ελεγκτικές ενέργειες. Ετσι περιορίζεται ο κατακερματισμός των πληροφοριών και ενισχύεται η δυνατότητα ταχείας παρέμβασης πριν χαθούν δημόσια έσοδα ή μετακινηθούν περιουσιακά στοιχεία.

Η συνεργασία των δύο μονάδων είναι, συνεπώς, κομβική. Οι ΜΕΟΕΛ εντοπίζουν και τεκμηριώνουν σύνθετα κυκλώματα οικονομικών συναλλαγών, ενώ οι ΜΕΦΕΛ μετατρέπουν τα ευρήματα σε στοχευμένες φορολογικές έρευνες και επιτόπιους ελέγχους. Ενδεικτικά, προβλέπεται η διερεύνηση τουλάχιστον 30 υποθέσεων φοροδιαφυγής που θα προέρχονται από δικογραφίες των ΜΕΟΕΛ. Με αυτόν τον συνδυασμό ανάλυσης, ψηφιακής τεχνογνωσίας, άμεσων ελέγχων και αυξημένων αρμοδιοτήτων, η ΑΑΔΕ δημιουργεί ένα ενιαίο πλέγμα εποπτείας, το οποίο θα καλύπτει από τη μικρή φορολογική παράβαση έως τα οργανωμένα κυκλώματα διαφθοράς, απάτης και ξεπλύματος χρήματος.